Παλινδρομικές κλίμακες

[Κουφη Λεοπαρδαλη]

Αν δείτε ένα πιάνο προσεκτικά, θα ανακαλύψετε ότι υπάρχουν δύο νότες που έχουν απόλυτη συμμετρία λευκών και μαύρων πλήκτρων εκατέρωθεν, η Ρε και η Σολ δίεση.
Με τα πλήκτρα γύρω απ'την Ρε και την Σολ δίεση να τρέχουν το ίδιο μοτίβο δεξιά και αριστερά.

Οι δύο κλίμακες αυτές είναι η Ρε Dorian (λευκά), και στα μαύρα η Σολ δίεση suspended pentatonic (2ο mode της ματζόρε πεντατονικής).
Χωρίζονται από διάστημα τριτονίου, που είναι και αυτό παλίνδρομο, και μάλιστα το μοναδικό παλίνδρομο διάστημα. Λόγω του συγκερασμού (equal temperament, ρίζα του 2 της οκτάβας), αλλά αυτό είναι θέμα για άλλη συζήτηση.

Λοιπόν, και οι δύο περιπτώσεις είναι παλινδρομικές κλίμακες με ίδιο μοτίβο διαστημάτων ανεβαίνοντας και κατεβαίνοντας. Και όχι τυχαία βρίσκονται και στο κέντρο της εκάστοτε, διατονικής, και πεντατονικής κατάταξης μεταξύ φωτεινού-σκοτεινού ήχου.

Μία άλλη περίπτωση παλινδρομικής κλίμακας είναι των "dots" της κιθάρας στα τάστα. Με κέντρο το 12ο τάστο, είναι μία άλλης μορφής πεντατονική, θα μπορούσαμε να πούμε πάντρεμα της μινόρε πεντατονικής με Dorian, λόγω της συνύπαρξης min3 και maj6. Δεν έχει συμβατικό όνομα, μπορούμε να την ονομάσουμε απλά Dorian pentatonic.

Προσθέτωντας ακόμα μια νότα, για εξάτονες κλίμακες, ευρέως γνωστή είναι η whole-tone scale.
(Φέρτε στο μυαλό σας γρήγορο παίξιμο άρπας όταν ο πρωταγωνιστής της ταινίας βλέπει όνειρο, ή ξαφνικά βρίσκεται σε παράδοξη κατάσταση).
Είναι απλά τόνος-τόνος-τόνος κτλ. και δεν έχει ουσιαστική τονική νότα, πιο πολύ σαν μουσικό εφφέ αποπροσανατολισμού, παρά σαν συνταγή για να στηριχτεί μελωδία πάνω της.

Στις εφτάτονες κλίμακες τώρα, είπαμε την Dorian, και μπορώ να σκεφτώ και άλλες δύο. Την έντονη double harmonic major/ Byzantine, που είναι σαν την Phrygian dominant αλλά με μεγάλη έβδομη. Misirlou και Pulp Fiction!
Και την γλυκόπικρη Mixolydian b6. (5ο mode της μελωδικής μινόρε). Το τραγούδι της ταινίας του Ζορό.

Τέλος, η χρωματική κλίμακα με όλες τις 12 νότες ως ένα προφανές μαθηματικό αποτέλεσμα.

Συνολικά αν δεν περιοριστούμε μόνο σε 5+ νότες, αλλά πάμε και σε λιγότερες, παλίνδρομα στην οκτάβα έχουμε:

- 2 νότες: τριτόνιο
- 3 νότες: αυξημένο/ augmented ακκόρντο
- 4 νότες: full diminished (μικρές τρίτες) ακκόρντο

- 5 νότες: suspended πεντατονική, και Dorian πεντατονική
- 6 νότες: whole-tone scale
- 7 νότες: Dorian, double harmonic major, και Mixolydian b6

(Φυσικά δεν είναι μια εξαντλητική λίστα, καθώς εύκολα μπορεί να σκεφτεί κανείς και άλλους συνδιασμούς, αλλά θα έχει πολλά ημιτόνια στην σειρά, που θα αυξήσει κατά πολύ την δυσχρηστία τους.)

Παρατηρούμε πως μέχρι να φτάσουμε στις πέντε νότες κυριαρχεί η διαφωνία, dissonance, όπως και με τις 6, ενώ αντίθετα στην γνώριμη κατηγορία πεντατονικών και εφτάτονων υπάρχει περισσότερη ισορροπία.

Προσωπικά από αυτές, με μεγάλη διαφορά έχω εμπειρία παραπάνω με την dorian, αλλά θέλω να πειραματιστώ και με τις υπόλοιπες.

Ποιές από αυτές γνωρίζετε καλά και χρησιμοποιείτε στην μουσική σας?

 

[Κβαντική Διεμπλοκή]

Προσωπικά θεωρώ ότι υπάρχει μια κλίμακα μόνο η Ματζόρε και όλες οι άλλες είναι παραλαγες της.Ειδικα στην κιθάρα το ίδιο μοτίβο έχουν απλά η τονικότητα ξεκινάει από άλλο σημείο του ίδιου μοτίβου.Εχω χρησιμοποιήσει την phrygian dominant στο έπος μου ο Σκοταδοψυχος σε στίχους ποιητή Φαμφαρα.

 

[Άγιος]

Προσωπικά θεωρώ ότι υπάρχει μια κλίμακα μόνο η Ματζόρε και όλες οι άλλες είναι παραλαγες της.Ειδικα στην κιθάρα το ίδιο μοτίβο έχουν απλά η τονικότητα ξεκινάει από άλλο σημείο του ίδιου μοτίβου.Εχω χρησιμοποιήσει την phrygian dominant στο έπος μου ο Σκοταδοψυχος σε στίχους ποιητή Φαμφαρα.

Και εγώ κάπως έτσι τις αντιμετωπίζω τις κλίμακες, ως παραλλαγές της μείζονας κλίμακας, και πιστεύω και πολλοί άλλοι καθώς οι καθαρές βαθμίδες 1234567 δημιουργούν αυτή την κλίμακα, και από εκεί αρχίζουν οι παραλλαγές. Δεν το καταλαβαίνω καλά έτσι που το περιγράφει η κουφή λεοπάρδαλη γιατί σκέφτομαι με όρους ταστιέρας κιθαρίστας γαρ

 

[Panosf1]

Συγνώμη αλλά δεν κατάλαβα γιατί η Ρε με τη Σολ δίεση έχουν ίδια συμμετρία.
Και τι σημαίνει συμμετρία στη μουσική; Πρώτη φορά το διαβάζω.
Κάθε νότα με οποιαδήποτε άλλη έχει δίπλα της νότες που χωρίζονται από ημιτόνια ίδιας αξίας οπότε από όπου και να ξεκινήσω είναι το ίδιο πράγμα αλλά με διαφορετική τονικότητα.
Μήπως εννοείτε ότι δύο διαφορετικές κλίμακες μπορεί να έχουν τις ίδιες νότες ή υπάρχει κάποιο κοινό μοτίβο; πχ άσπρο-μαύρο-άσπρο κλπ;

 

[Κουφη Λεοπαρδαλη]

Σύμφωνοι, είναι και διευκόλυνση και χρήσιμο να ξεκινάμε απ'την απλή ματζόρε/ διατονική και να συγκρίνουμε με αυτήν. Έχει ορισμένες πολύ δυνατές ιδιότητες, και όχι τυχαία ιστορικά μέχρι και σήμερα θεωρείται στάνταρ.
Χωρίς να αναφέρω πολλά μαθηματικά, με λίγα λόγια είναι η κλίμακα που ισορροπεί ανάμεσα στις περισσότερες δυνατές νότες, 7, με την μεγαλύτερη συμφωνία, consonance, χωρίς να έχει πάνω από ένα τριτόνιο, και ούτε δύο ημιτόνια στην σειρά. Που τριτόνια και ημιτόνια είναι τα πιο διάφωνα. Η κλίμακα αυτή είναι η ματζόρε/ διατονική.

Επιπλέον το mode της διατονικής που είναι παλίνδρομο είναι η Dorian.

Έχει ενδιαφέρον πώς στις οικογένειες της πεντατονικής, διατονικής και μελωδικής μινόρε έχουμε και από ένα παλίνδρομο mode. (Κατά σειρά, suspended pentatonic, Dorian και Mixolydian b6).
Απ'την άλλη η αρμονική μινόρε δεν έχει κάποιο παλίνδρομο.

Καμιά από αυτές δεν έχει την συχνότερη χρήση απ'τις οικογένειες κλιμάκων τους. Ίσως γιατί ενώ στην μουσική υπάρχει άφθονη συμμετρία, πολλές φορές προτιμούμε όχι την απόλυτη, άλλη μία σχετική συμμετρία.

Πχ. στην διατονική οικογένεια, η ματζόρε και η μινόρε έχουν την μεγαλύτερη χρήση.

Όμως και εδώ έχουμε μια συμμετρία, προσέξτε το φάσμα των modes, από φωτεινότερο-σκοτεινότερο, και τα τρία γκρουπς τους:

Ματζόρε γκρουπ:
- Lydian
- Major (Ionian)
- Mixolydian
Μινόρε γκρουπ:
- Dorian
- Minor (Aeolian)
- Phrygian
Ελαττωμένη:
- Locrian

Στο κέντρο των δύο κύριων γκρουπ βρίσκονται η ματζόρε και μινόρε. Ένα είδος συμμετρίας.
Βέβαια στο κέντρο συνολικά των 7 βρίσκεται η Dorian, παλίνδρομη.

 

[Κουφη Λεοπαρδαλη]

Συγνώμη αλλά δεν κατάλαβα γιατί η Ρε με τη Σολ δίεση έχουν ίδια συμμετρία.
Και τι σημαίνει συμμετρία στη μουσική; Πρώτη φορά το διαβάζω.
Κάθε νότα με οποιαδήποτε άλλη έχει δίπλα της νότες που χωρίζονται από ημιτόνια ίδιας αξίας οπότε από όπου και να ξεκινήσω είναι το ίδιο πράγμα αλλά με διαφορετική τονικότητα.
Μήπως εννοείτε ότι δύο διαφορετικές κλίμακες μπορεί να έχουν τις ίδιες νότες ή υπάρχει κάποιο κοινό μοτίβο; πχ άσπρο-μαύρο-άσπρο κλπ;

Εννοώ πως στο πιάνο, και άρα γενικά στις δύο οικογένειες κλιμάκων, διατονική και πεντατονική, υπάρχουν αναλογικά δύο κλίμακες που είναι παλίνδρομα, δηλαδή τα διαστήματα τους "διαβάζουν" το ίδιο ανεβαίνοντας και κατεβαίνοντας την οκτάβα.

Όπου Τ= τόνος, Η= ημιτόνιο και Τρ= τριημιτόνιο, έχουμε:

Dorian: T - H - T - T - T - H - T
Και
Suspended pentatonic: T - Τρ - Τ - Τρ - Τ

Όπως βλέπεις διαβάζονται το ίδιο από αριστερά- δεξιά και αντίστροφα δεξιά- αριστερά.

 

[Panosf1]

αααα το κατάλαβα τώρα.Ευχαριστώ!
Να ρωτήσω κάτι ακόμη.Αν αφαιρέσω τη Φα και τη Φα δίεση, πάλι δεν έχω 2 συμμετρικά σχήματα; Ντο εως Mι και Σολ εως Σι;
Ή δεν μπορεί να θεωρηθεί κλίμακα πχ η C C# D D# Ε γιατί δεν μπορώ να έχω ίδια ονομασία μιας νότας όπως πχ C και τη C#;

Το τραγούδι του Ζορό ποιο είναι; Τhe mask of Zorro του J.Horner;

Παρεπιπτόντως γνωρίζετε εσείς ή κάποιος άλλος κάποιο κομμάτι που να έχει μέσα και τις 12 νότες όπως το Entrance of the Gladiators;

 

[Κουφη Λεοπαρδαλη]

Να αφαιρέσεις την Φα και Φα δίεση, και να κρατήσεις όλες τις άλλες?

Του Horner ναι, το I want to spend my lifetime loving you.

Το James Bond theme χρησιμοποιεί και τις 12 νότες επίσης.

 

[Panosf1]

Nαι να κρατησεις ολες τις υπολοιπες.

Για το James Bond theme δεν το ειχα προσεξει και το ειχα μαθει.Μαλλον επειδη αποτελειται απο ξεχωριστες μελωδιες.

Καλα,ο Ζορο τοσα χρονια δεν ειχε δικο του μουσικο θεμα; Μπα.....

Του "I want to spend my lifetime loving you" τη μελωδια την εχω παιξει και την εχω διασκευασει και προσθεσα μια νοτα.
Οχι επιτηδες, απο λαθος γιατι μου ηρθε η μελωδια αλλα δεν ηξερα απο πιο τραγουδι ειναι (ψιλοπατωσε το τραγουδι).
Αλλά δεν ξερω ποια κλιμακα ειναι.Προσθεσα μια Σολ διεση.Κάποια απο τις εξωτικές που παιζουμε στα λαικά τραγουδια μαλλον γιατι φέρνει λίγο από Ανατολή;
Αλλά δεν εχει τριημιτονιο μεσα και με μπερδευει.Ρε μινορε ειναι αλλά ποια θα σε γελασω.Ρε μινορε μιση ανιουσα,μιση κατιουσα
Εκει ειναι που μας μπερδευουν οι αλλες κλιμακες και τις ¨εντασσουμε" ολες στις 2 "βασικες" ισως;
Μπορεις να καταλαβεις εσυ ποια κλιμακα ειναι; Συγορδιες Dm-A(7)-E.
Στο 0:38 ειναι η διασκευη της μελωδιας του J.Horner: