Σύγκριση 5 θεμελιωδών κλιμάκων της μουσικής

[Κουφη Λεοπαρδαλη]

Ξεκινώντας απ'την "βανίλια" διατονική/ματζόρε και καταλήγοντας στις "καυτερές/εξωτικές" αρμονική ματζόρε και double harmonic major.
Ενδιάμεσα οι πιο γνωστές μελωδική/τζαζ μινόρε και αρμονική μινόρε.

Ακολουθεί μια αρχική ανάλυση και κατάταξη των 5 αυτών οικογενειών κλιμάκων από πιο consonant σε πιο dissonant.

Με λίγα λόγια το πόσα ημιτόνια και το που βρίσκονται (αν είναι απλωμένα ή στριμωγμένα) καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το πως θα ακουστεί κάθε κλίμακα. (Αυτό συνδέεται και με το πόσες τέλειες πέμπτες και τριτόνια έχουν, με την σειρά τους και πως διανέμονται.)


Διατονική:
- 2 ημιτόνια (απλωμένα στο μάξιμουμ), 6 πέμπτες, 1 τριτόνιο

Μελωδική/τζαζ μινόρε:
- 2 ημιτόνια (σε απόσταση τόνου), 4 πέμπτες, 2 τριτόνια

Αρμονική μινόρε:
- 3 ημιτόνια, 4 πέμπτες, 2 τριτόνια

Αρμονική ματζόρε (ματζόρε με b6):
- 3 ημιτόνια, 4 πέμπτες, 2 τριτόνια

Double harmonic major (phrygian με M3 & M7):
- 4 ημιτόνια (τα 2 ενωμένα), 4 πέμπτες, 2 τριτόνια (διαδοχικά)


Μερικές παρατηρήσεις για την λίστα:

- Ενώ η μελωδική μινόρε πράγματι μπορεί να περιγραφεί ως ματζόρε με μικρή τρίτη, είναι πιο εύστοχο να συγκριθεί με dorian (της διατονικής) αλλά με μεγάλη εβδόμη.
- Η διατονική είναι η μοναδική που όλα τα modes της έχουν μόνο ένα είδος τρίτης, οι άλλες 4 έχουν μερικά modes που έχουν και τις δύο τρίτες. (Και με ότι αυτό συνεπάγεται για το harmonization τους.)
- Μαζί με την μελωδ. μινόρε οι μοναδικές 2 κλίμακες που έχουν μόνο ημιτόνιο/ τόνο ως διαδοχικές νότες. Οι άλλες τρεις από τουλάχιστον ένα τριημιτόνιο.
- Τέλος, η double harmonic major η μοναδική που έχει 2 νότες διαφορετικές απ'την διατονική.

Το ποιό mode θα επιλέξουμε κάθε φορά ως τονική επίσης είναι πολύ σημαντικό (elephant in the room). Πχ. η αρμονική μινόρε ακούγεται πολύ πιο άνετα απ'την locrian, παρότι η τελευταία ανήκει στην διατονική (αλλά έχει ελαττωμένη πέμπτη/ τριτόνιο).

Φυσικά υπάρχουν και πολλές άλλες κλίμακες, πιο σπάνιες και με πιο δύσκολο harmonization.

 

[manosx]

Ενα "ασυνηθιστο" mode εχει το δικο του χρωμα, και ειναι εργαλειο που στα χερια ενος μουσικου μπορουν να δωσει ενα εξωτικο χρωμα σε ενα περασμα, ενα τουτι, ενα σολο, μια μελωδια κλπ

Το βασικο του εργαλειο ομως θα πρεπει να παραμενει η ιδια η αρμονια. Μεσα απο τη διεξοδικη μελετη της αρμονιας, οι νοτες της κλιμακας παυουν να αποτελουν απλα μια σειρα απο φθογγους που δινουν εν συγκεκριμενο χρωμα λογω των διαστηματων που σχηματιζουν μεταξυ τους, ΑΛΛΑ γινονται συστατικα στοιχεια ενος ευρυτερου αρμονικου πλαισιου, με την λειτουργια τους να αλλαζει και να διαφοροποιειται παραλληλα και αναλογα με την αρμονικη εξελιξη του κομματιου. Με αλλα λογια παυει να υφισταται η μονοσημαντοτητα μιας βαθμιδας, η καθε νοτα αποκτα δυνητικα πολλαπλη υποσταση καθως η παροδος του αρμονικου ρυθμου σε συνδυασμο με τις πολλαπλες επιλογες σε αρμονικες βαθμιδες, μετατροπιες κλπ, μπορουν να κανουν τον ιδιο φθογγο ακομα και μεσα στην ιδια φραση απο θεμελια νοτα να γινει μια μακρυνοτατη ξενη νοτα. Στην ουσια ειναι πραγματικα σα να εχουμε κλιμακες με πολυ, μα ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ περισσοτερες απο 7 νοτες.

Και φυσικα αυτο θα γινει με διεξοδικη μελετη της αρμονιας, στηριγμενη οχι στο εν πολλοις ψευτικο διπολο της "ταδε συγχορδιας με το δεινα τροπο απο πανω" που προωθειται απο την μοντερνα προσεγγιση, αλλα με την εις βαθος μελετη που πηγαζει απο τη μητερα της αρμονιας που ειναι η αντιστιξη, και εξεταζει ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ το ΜΟΝΑΔΙΚΗΣ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ζητημα του voice leading και της ευχεριας στην κατανοηση των σχεσεων των φωνων στο πλαισιο μιας τετραφωνης αρμονιας.

Για αυτο η αναζητηση στους τροπους ειναι εντελως δευτερευον ζητημα: Διοτι ειναι ΠΑΝΕΥΚΟΛΟ να παιξεις μια κλιμακα ας πουμε στην κιθαρα, με ενα μπασακι- μια συγχορδια- ενα drone απο πισω. Μπορεις ομως να ενταξεις ειτε αυτη την κλιμακα, ειτε οποιαδηποτε αλλη ιδεα σου σε ενα αρμονικο πλαισιο, τον ελεγχο του οποιου, δηλαδη την κινηση των φωνων, τη γραμμη του μπασου, το ενδιαφερον που θα πρεπει να παρουσιαζουν οι ενδιαμεσες φωνες κλπ, ολα αυτα εχεις την ευχερια να τα πραγματοποιησεις; Αν ναι, τοτε πολυ καλα κανεις και ψαχνεσαι με εξωτικους τροπους, τελειωσες τη δουλεια αλλωστε οποτε ηρθε η ωρα για διασκεδαση. Αν οχι, παρατα τα ολα και στρωσου στη λειτουργικη αρμονια, μην παρασυρεσαι


Φυσικα ολα τα παραπανω ειναι with a grain of salt, οτι γουσταρει μελεταει ο καθενας και λογαριασμο δε δινει. Διαβαζοντας ομως το κειμενο της λεοπαρδαλης, πηγε το μυαλο μου στην παρακατω φουγκα του Μεγιστου: Κλεινει το βιβλιο του Καλως Συγκερασμενου, ενα βιβλιο με σργα σε ολες τις τονικοτητες, και πως το κλεινει; Με μια φουγκα που το θεμα τις εχει ολες τις νοτες της χρωματικης κλιμακας τι πιο ταιριαστο. Κανενας περιορισμος,ΟΛΑ τα ημιτονια, -Ποσες νοτες θελετε κυριε Μπαχ στην κλιμακα σας; - Yes Ο πατερας της αρμονιας, το προτυπο, μας λεει απο το υπερπεραν "Μελετηστε αρμονια, ολα τα αλλα ερχονται"